ÖzgürSaglam
08-07-2006, 11:39
Dr.M. Safa YEPREM - Kitap - Fark Yayınları 2006
Gitarda Modal Açılımlar ve Akor Yapıları - Fark Yayınları; Günümüzde gitar üzerinde informal olarak yapılan ilk çalışmalar, genellikle “akor kalıplarının mekanik şekillerde ezberlenmesi ve bunların basit “rasgueo” formülleriyle çeşitlendirilerek popüler müzik içinde kullanılması” şeklinde karşımıza çıkıyor. Gitarla bu şekilde uğraşan kişiler ise belli bir düzeye kadar, bu yapıların aslında nasıl kurulduğunu veya nasıl çeşitlendirilebileceği hakkında pek fikir sahibi olmaksızın enstrümanları ile vakit geçiriyorlar. Bu durum, kanımca bir noktadan sonra ciddi manada tıkanıklıkları peşi sıra getiriyor.
http://www.klasikgitar.org/nuke/images/skitap.jpg
Aynı tıkanıklığı müzik eğitimi veren kurumlardaki gitar öğrencilerinin de yaşadığı gerçeğine binâen; formal müzik eğitimcileri olarak bizlerin, gitarla ilgilenen gençlerin enstrümanları üzerindeki düşüncelerini statikleştirmeden geliştirebilmeleri için profesyonel anlamda tatmin edici cevaplar bulmamız gerektiğini düşünüyorum. Enstrüman üzerindeki mekanizmaların yeterince doğru algılanmaksızın kullanılması durumunda, alınan müzik eğitiminin, öğrencileri ezbercilikten öteye sansürlü kelimeürmeyeceğini yıllardır içinde bulunduğum eğitim ortamlarında görmekteyim. Bu sebeple, ses dizilerinden-akor yapılarına, her tür mekanizmanın başlangıç anından itibaren analiz edilmesi ve çeşitlendirilerek öğrenilmesi-öğretilmesi gereğini vurgulamak yerinde olacaktır. Başlangıçların (formal veya informal) doğru temeller üzerine oturtulması durumunda, sonradan fark edilen zaman ve enerji kaybının önüne geçilebileceği kanaatindeyim.
Sonuç olarak bu kitap; çoğu gitaristin mekanik anlamda kullandığı fakat tam olarak ne olduğu hakkında bilgi sahibi olmadığı geleneksel akor yapılarının gitar üzerinde kuruluş mekanizmalarını analiz ederek göstermek, bu yapıların modal mekanizmalarla olan ilişkilerini de ortaya koyarak, ses dizilerini kontrol altına almak ve belli akor kalıpları üzerinde doğaçlama yapma konusunda “başlangıç” düzeyinde dahi olsa, bir fikir edindirmek amacı ile hazırlanmıştır. Bu yaklaşımla verilen örneklerin (hem akor yapısı, hemde mod) on iki tondaki bütün varyasyonlarını kullanarak çeşitlendirilmesi gerekmektedir. Bu çeşitlemenin yapılmaması durumunda yapılan çalışmalar ister istemez gitar üzerindeki düşüncenizi statik hale getirecektir. Dolayısıyla durumunuzda kayda değer bir değişme olmayacaktır. Bu noktada, özellikle doğaçlamada müzikal unsurların zihinde hızlı kurgulanması, enstrümana uygulanması ve çeşitliliğinin çok önemli olduğunu söyleyebiliriz.
Kitabın bazı kısımlarında da; bugünkü kullanımları ile Grek kökenli modların, duyum olarak bugünkü Türk müziğinde bize “çağrıştırdığı” bazı makamlarla eşleştirildiklerini göreceksiniz. Amacım, Türk müziğinde nazarî konularda hala devam etmekte olan bazı tartışmaların içine girmek değildir. Tarihsel anlamda makamların geçirdiği değişiklikler göz önünde bulundurulduğunda, bunların birbirinden ayrılmalarını sağlayacak çok önemli nüanslara sahip olduğu zaten bilinmektedir. Unutulmamalıdır ki bu tarihsel değişiklik Grek kökenli modlar için de söz konusudur. O zaman günümüzün yaygın ses sistemleri üzerinden hareket etmemiz ve yaptığımız yorumlarda da “tarihsel kullanımlarının daha farklı olabileceğini” daha işin en başında belirtmek, ihtiyatlı bir bilimsel bakış sağlamak adına yerinde olacaktır. Dolayısıyla mukayeselerde, Grek kökenli modlarda “tampere sistem”’ den, Türk müziği konusundaki mukayeseler hakkında da, bugünkü Türk Müziği ses sisteminin kuruluşunda çok önemli çalışmalar yapmış olan üstad Hüseyin Saadettin Arel’ in ses sisteminden yararlanıldığını belirtmek istiyorum. Mukayeselerin amacının, metnin içinde de belirttiğim gibi ancak bize “kabaca” bir fikir vermek olduğunu da ayrıca vurgulamak istiyorum.
Araştırmaya olan katılarından ötürü başta kıymetli hocam sayın Prof. Mutlu Torun’a, Dr. Nail Yavuzoğlu’ na, armoni hocam Dr. Özcan Özbek’e, grafiklerin baskıya hazırlanmasında emeği geçen akademisyen arkadaşım sayın Ayşe Başak İlhan hanımefendiye ve emeği geçen bütün dostlarıma teşekkürlerimi bir borç bilirim. Açıklamaya gayret ettiğim yöntemlerin, gitara olan hakimiyetinizi ve çalışmalarınızı olumlu yönde etkileyeceğini umuyor, çalışmalarınızda başarılar diliyorum.
Gitarda Modal Açılımlar ve Akor Yapıları - Fark Yayınları; Günümüzde gitar üzerinde informal olarak yapılan ilk çalışmalar, genellikle “akor kalıplarının mekanik şekillerde ezberlenmesi ve bunların basit “rasgueo” formülleriyle çeşitlendirilerek popüler müzik içinde kullanılması” şeklinde karşımıza çıkıyor. Gitarla bu şekilde uğraşan kişiler ise belli bir düzeye kadar, bu yapıların aslında nasıl kurulduğunu veya nasıl çeşitlendirilebileceği hakkında pek fikir sahibi olmaksızın enstrümanları ile vakit geçiriyorlar. Bu durum, kanımca bir noktadan sonra ciddi manada tıkanıklıkları peşi sıra getiriyor.
http://www.klasikgitar.org/nuke/images/skitap.jpg
Aynı tıkanıklığı müzik eğitimi veren kurumlardaki gitar öğrencilerinin de yaşadığı gerçeğine binâen; formal müzik eğitimcileri olarak bizlerin, gitarla ilgilenen gençlerin enstrümanları üzerindeki düşüncelerini statikleştirmeden geliştirebilmeleri için profesyonel anlamda tatmin edici cevaplar bulmamız gerektiğini düşünüyorum. Enstrüman üzerindeki mekanizmaların yeterince doğru algılanmaksızın kullanılması durumunda, alınan müzik eğitiminin, öğrencileri ezbercilikten öteye sansürlü kelimeürmeyeceğini yıllardır içinde bulunduğum eğitim ortamlarında görmekteyim. Bu sebeple, ses dizilerinden-akor yapılarına, her tür mekanizmanın başlangıç anından itibaren analiz edilmesi ve çeşitlendirilerek öğrenilmesi-öğretilmesi gereğini vurgulamak yerinde olacaktır. Başlangıçların (formal veya informal) doğru temeller üzerine oturtulması durumunda, sonradan fark edilen zaman ve enerji kaybının önüne geçilebileceği kanaatindeyim.
Sonuç olarak bu kitap; çoğu gitaristin mekanik anlamda kullandığı fakat tam olarak ne olduğu hakkında bilgi sahibi olmadığı geleneksel akor yapılarının gitar üzerinde kuruluş mekanizmalarını analiz ederek göstermek, bu yapıların modal mekanizmalarla olan ilişkilerini de ortaya koyarak, ses dizilerini kontrol altına almak ve belli akor kalıpları üzerinde doğaçlama yapma konusunda “başlangıç” düzeyinde dahi olsa, bir fikir edindirmek amacı ile hazırlanmıştır. Bu yaklaşımla verilen örneklerin (hem akor yapısı, hemde mod) on iki tondaki bütün varyasyonlarını kullanarak çeşitlendirilmesi gerekmektedir. Bu çeşitlemenin yapılmaması durumunda yapılan çalışmalar ister istemez gitar üzerindeki düşüncenizi statik hale getirecektir. Dolayısıyla durumunuzda kayda değer bir değişme olmayacaktır. Bu noktada, özellikle doğaçlamada müzikal unsurların zihinde hızlı kurgulanması, enstrümana uygulanması ve çeşitliliğinin çok önemli olduğunu söyleyebiliriz.
Kitabın bazı kısımlarında da; bugünkü kullanımları ile Grek kökenli modların, duyum olarak bugünkü Türk müziğinde bize “çağrıştırdığı” bazı makamlarla eşleştirildiklerini göreceksiniz. Amacım, Türk müziğinde nazarî konularda hala devam etmekte olan bazı tartışmaların içine girmek değildir. Tarihsel anlamda makamların geçirdiği değişiklikler göz önünde bulundurulduğunda, bunların birbirinden ayrılmalarını sağlayacak çok önemli nüanslara sahip olduğu zaten bilinmektedir. Unutulmamalıdır ki bu tarihsel değişiklik Grek kökenli modlar için de söz konusudur. O zaman günümüzün yaygın ses sistemleri üzerinden hareket etmemiz ve yaptığımız yorumlarda da “tarihsel kullanımlarının daha farklı olabileceğini” daha işin en başında belirtmek, ihtiyatlı bir bilimsel bakış sağlamak adına yerinde olacaktır. Dolayısıyla mukayeselerde, Grek kökenli modlarda “tampere sistem”’ den, Türk müziği konusundaki mukayeseler hakkında da, bugünkü Türk Müziği ses sisteminin kuruluşunda çok önemli çalışmalar yapmış olan üstad Hüseyin Saadettin Arel’ in ses sisteminden yararlanıldığını belirtmek istiyorum. Mukayeselerin amacının, metnin içinde de belirttiğim gibi ancak bize “kabaca” bir fikir vermek olduğunu da ayrıca vurgulamak istiyorum.
Araştırmaya olan katılarından ötürü başta kıymetli hocam sayın Prof. Mutlu Torun’a, Dr. Nail Yavuzoğlu’ na, armoni hocam Dr. Özcan Özbek’e, grafiklerin baskıya hazırlanmasında emeği geçen akademisyen arkadaşım sayın Ayşe Başak İlhan hanımefendiye ve emeği geçen bütün dostlarıma teşekkürlerimi bir borç bilirim. Açıklamaya gayret ettiğim yöntemlerin, gitara olan hakimiyetinizi ve çalışmalarınızı olumlu yönde etkileyeceğini umuyor, çalışmalarınızda başarılar diliyorum.